Қатерлі ісік диагнозы — үкім емес. Дәрігерлердің айтуынша, онкологиялық ауруларды ерте анықтау емнің нәтижелі болуына және адам өмірін сақтап қалуға мүмкіндік береді. Алайда көптеген науқас алғашқы белгілерге мән бермей, медициналық көмекке ауру асқынған кезде ғана жүгінеді. Осы мәселенің маңыздылығына қоғам назарын аудару мақсатында Алматы аймақтық көпсалалы клиникасында «Қызғылт қазан» халықаралық ақпараттық науқаны аясында Ашық есік күні ұйымдастырылды.
Түркітілдес журналистер қоры мен Алматы аймақтық көпсалалы клиникасының бірлескен бастамасы аясында бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері тегін медициналық тексеруден өтіп, онколог мамандардан кеңес алды. Әлеуметтік жобаның басты мақсаты — журналистердің денсаулығына көңіл бөлу ғана емес, олардың көмегімен қоғамда онкологиялық аурулардың алдын алу, ерте диагностикалау және тұрақты медициналық тексеруден өту мәдениетін қалыптастыру.
«Қызғылт қазан» — әлемнің көптеген елінде өткізілетін, сүт безі қатерлі ісігі туралы халықтың хабардарлығын арттыруға бағытталған халықаралық науқан. Оның символына айналған қызғылт лента әйелдердің денсаулығына деген жанашырлықты, қатерлі ісікпен күрестегі үмітті, өзара қолдауды және өмірге деген сенімді білдіреді.
Бұл бастама аясында дәрігерлер сүт безі обырымен қатар, әйелдер арасында кездесетін басқа да онкологиялық аурулардың, әсіресе жатыр мойны обырының алдын алу мәселесіне назар аударды.
Қазақстанда онкологиялық аурулардың ерте анықталуы неге маңызды?
Елімізде онкологиялық аурулар денсаулық сақтау саласындағы өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Ұсынылған медициналық статистикаға сәйкес, Қазақстанда қатерлі ісік диагнозымен диспансерлік есепте тұрған азаматтардың саны 240 мыңға жеткен. Өткен жылы елімізде 41 мыңға жуық адамға алғаш рет қатерлі ісік диагнозы қойылған.
Сонымен қатар онкологиялық аурулардан болатын өлім-жітім көрсеткішінің төмендеу үрдісі байқалады. Берілген мәліметте бұл көрсеткіштің 14 пайызға азайғаны айтылған. Мұндай өзгерістердің маңызын түсіну үшін ерте диагностиканың, емдеу әдістерінің жетілдірілуінің және халықтың медициналық тексерулерге қолжетімділігінің рөлін ескеру қажет.
Алматы аймақтық көпсалалы клиникасының мәліметінше, қазіргі уақытта медициналық мекеменің бақылауында 13 мыңнан астам онкологиялық науқас бар. Олардың шамамен жартысы бес жылдан астам уақыт бойы дәрігерлердің тұрақты бақылауында келеді.
Бұл деректер қатерлі ісік диагнозымен өмір сүріп жатқан адамдарға ұзақ мерзімді медициналық бақылау мен жүйелі емнің қаншалықты маңызды екенін көрсетеді.
Өңірде сүт безі қатерлі ісігімен есепте тұрған әйелдердің саны да аз емес. 2026 жылғы қыркүйек айының соңындағы мәлімет бойынша, олардың саны 2800-ден асады.
Биылғы тоғыз айда өңірде 1700-ден астам адамға алғаш рет онкологиялық диагноз қойылған. Соның 238-і сүт безі қатерлі ісігіне қатысты. Маңыздысы — бұл пациенттердің басым бөлігінде ауру алғашқы екі сатысында анықталған.
Мамандардың түсіндіруінше, ісік неғұрлым ерте анықталса, оны емдеу мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады. Сондықтан профилактикалық тексерулерден өту тек ауру белгілері пайда болған кезде ғана емес, денсаулыққа қатысты тұрақты әдетке айналуы тиіс.
Дәулет Айдаров: «Сүт безіндегі өзгерістерді елеусіз қалдыруға болмайды»
Алматы аймақтық көпсалалы клиникасының операциялық бөлімінің меңгерушісі, онколог-маммолог, хирург Дәулет Есқожаұлы Айдаров сүт безі қатерлі ісігін ерте анықтаудың маңыздылығына тоқталды.
Маманның кәсіби бағытына қатысты медициналық ақпаратқа сүйенсек, сүт безі обырының басты қауіптерінің бірі — аурудың бастапқы кезеңде айқын белгі бермеуі. Әйел өзін жақсы сезінуі, ауырсынудың болмауы немесе күнделікті өмірінде ешқандай өзгеріс байқамауы мүмкін. Алайда бұл сүт безінде патологиялық өзгерістер жоқ дегенді білдірмейді.
Дәулет Айдаровтың мамандану саласына қатысты түсіндірмеде сүт безінде түйіннің пайда болуы, оның пішіні мен көлемінің өзгеруі, терінің тартылуы немесе қызаруы, емізіктен қанды бөліністің шығуы сияқты белгілерге ерекше назар аудару қажеттігі айтылады.
Мұндай өзгерістер міндетті түрде қатерлі ісіктің белгісі бола бермейді. Дегенмен олардың пайда болу себебін тек дәрігер анықтай алады.
Сүт безі қатерлі ісігін диагностикалауда маммография, ультрадыбыстық зерттеу және қажет болған жағдайда биопсия қолданылады. Бұл әдістер ісіктің сипатын анықтап, науқасқа тиісті емдеу тактикасын таңдауға көмектеседі.
Қазақстанда сүт безі қатерлі ісігіне арналған скринингтік тексеру белгіленген жас тобындағы әйелдерге екі жылда бір рет жүргізіледі. Бірақ сүт безінде күмәнді өзгеріс байқалған жағдайда әйелдер жоспарлы скрининг мерзімін күтпей, маммологқа жүгінуі керек.
Онколог-маммологтың кәсіби қызметіне қатысты маңызды мәселенің бірі — қатерлі ісіктің бастапқы сатысында емдеу мүмкіндігінің жоғары болуы. Заманауи хирургиялық және дәрі-дәрмектік емдеу тәсілдері кейбір пациенттерде сүт безін сақтап қалуға мүмкіндік береді. Дегенмен емдеу жолы ісіктің түріне, сатысына және пациенттің жеке ерекшеліктеріне байланысты анықталады.
Сүт безі обырына шалдыққан әйелдер үшін медициналық еммен қатар психологиялық қолдаудың да маңызы зор. Себебі қатерлі ісік диагнозын есту адамның эмоционалдық жағдайына, отбасылық өміріне және болашаққа деген сеніміне әсер етуі мүмкін.
Сондықтан дәрігер мен пациент арасындағы ашық қарым-қатынас, ауру туралы түсінікті ақпарат беру және жақындарының қолдауы емдеу үдерісінің маңызды бөлігі саналады.
Ақтолқын Мамадиярова: Жатыр мойны обырының алдын алуға болады
Алматы аймақтық көпсалалы клиникасының онкогинекологы Ақтолқын Серікқызы Мамадиярова маманданған бағыттардың бірі — жатыр мойны обырын ерте диагностикалау, қатерлі ісікке дейінгі өзгерістерді анықтау және олардың алдын алу.
Жатыр мойны обыры — әйелдердің репродуктивтік денсаулығына қауіп төндіретін онкологиялық аурулардың бірі. Оның ерекшелігі — көптеген жағдайда қатерлі ісік бірден пайда болмайды. Аурудың дамуына дейін жатыр мойны жасушаларында бірнеше жыл бойы біртіндеп өзгерістер жүруі мүмкін.
Дәл осы кезеңде профилактикалық тексерулерден өту арқылы қатерлі ісікке дейінгі өзгерістерді анықтап, қажетті ем жүргізуге болады.
Ақтолқын Мамадиярованың мамандану саласына қатысты ұсынылған медициналық мәліметтерде жатыр мойны обырының негізгі себептерінің бірі адамның папиллома вирусының, яғни HPV инфекциясының жоғары онкогенді түрлерімен ұзақ уақыт инфекциялану екені түсіндіріледі.
Бұл вирус кең таралған және көбіне жыныстық қатынас арқылы жұғады. Алайда HPV инфекциясын жұқтырған әрбір әйелде қатерлі ісік дамиды деген түсінік қате. Көптеген жағдайда иммундық жүйе вирусты өздігінен жояды. Қауіп вирустың жоғары онкогенді түрлері ағзада ұзақ уақыт сақталып, жатыр мойны жасушаларында өзгерістер туғызған кезде артады.
Жатыр мойны обырының күрделі тұстарының бірі — бастапқы кезеңде айқын белгілердің болмауы. Әйел өзін сау сезініп, дәрігерге қаралу қажеттігін байқамауы мүмкін.
Ал ауру дамыған кезде етеккір аралығында қан кету, жыныстық қатынастан кейін қан бөлінуі, менопаузадан кейінгі қан кету немесе әдеттен тыс бөліністер байқалуы ықтимал.
Мұндай белгілердің барлығы бірдей онкологиялық ауруды білдірмейді. Дегенмен олардың кез келгені гинекологиялық тексеруді қажет етеді.
Жатыр мойны обырын ерте анықтауда цитологиялық зерттеу, HPV тесті, кольпоскопия және медициналық көрсетілім бойынша биопсия маңызды рөл атқарады.
Кольпоскопия кезінде дәрігер арнайы оптикалық құрал арқылы жатыр мойнының бетін үлкейтіп қарап, күмәнді аймақтарды анықтайды. Қажет болған жағдайда сол аймақтан тін үлгісі алынып, зертханалық тексеруге жіберіледі.
Бұл зерттеулер қатерлі ісікке дейінгі өзгерістерді анықтауға және аурудың дамуын болдырмауға мүмкіндік береді.
HPV вакцинасы — жатыр мойны обырының алдын алудың маңызды жолы
Жатыр мойны обырына қарсы күресте вакцинацияның орны ерекше.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы адам папиллома вирусына қарсы вакцинацияны жатыр мойны обырының алдын алудың тиімді тәсілдерінің бірі ретінде ұсынады.
Вакцина жоғары онкогенді HPV түрлерінен қорғануға көмектеседі және болашақта жатыр мойны обырының даму қаупін айтарлықтай төмендетеді.
Мамандар вакцинацияны жыныстық өмір басталғанға дейін жүргізудің тиімді екенін атап өтеді. Дегенмен вакцина алу мүмкіндігі жас ерекшелігіне, ұлттық егу күнтізбесіне және дәрігердің ұсынымына байланысты қарастырылады.
Қазақстанда да HPV инфекциясына қарсы вакцинация бағдарламасы жүзеге асырылып келеді.
Бұл бағыттағы профилактикалық шаралар тек вакцинациямен шектелмейді. Әйелдердің белгіленген мерзімде скринингтен өтуі, қатерлі ісікке дейінгі өзгерістердің уақытында анықталуы және қажетті емнің жүргізілуі де маңызды.
ДДСҰ жатыр мойны обырын қоғамдық денсаулық сақтау мәселесі ретінде жоюға бағытталған жаһандық стратегиясында вакцинацияны кеңейтуді, әйелдерді тиімді скринингпен қамтуды және анықталған ауруларды уақытылы емдеуді негізгі басымдықтар ретінде белгілеген.
Медициналық тұрғыдан алғанда, жатыр мойны обырының алдын алуға болатын қатерлі ісік түрлерінің бірі саналуы — әйелдер үшін маңызды мүмкіндік.
Ауыл тұрғындарына медициналық тексеру қолжетімді болуы тиіс
Онкологиялық аурулардың алдын алу мәселесінде ауылдық жерлердегі тұрғындардың медициналық қызметке қолжетімділігі ерекше назар аударуды қажет етеді.
Алматы аймақтық көпсалалы клиникасы бұл бағытта жылжымалы медициналық кешеннің мүмкіндіктерін пайдаланып келеді.
Кешен компьютерлік томография, цифрлық маммография және ультрадыбыстық зерттеу аппараттарымен жабдықталған. Бұл шалғай елді мекендердегі тұрғындарға облыс орталығына арнайы бармай-ақ бірқатар диагностикалық тексеруден өтуге мүмкіндік береді.
2026 жылдың алғашқы тоғыз айында жылжымалы медициналық кешен өңірдегі 48 елді мекенді қамтыған.
Осы уақыт аралығында төрт мыңнан астам маммографиялық, үш мыңнан астам ультрадыбыстық және үш мыңға жуық компьютерлік томографиялық зерттеу жүргізілген.
Нәтижесінде 32 қатерлі ісік жағдайы және қатерлі ісікке дейінгі 542 өзгеріс анықталғаны хабарланды.
Бұл көрсеткіштердің артында дер кезінде тексеріліп, қажетті медициналық көмек алуға мүмкіндік туған адамдардың тағдыры тұр.
Әсіресе қатерлі ісікке дейінгі өзгерістерді анықтау аурудың асқынуына жол бермеу тұрғысынан маңызды. Себебі мұндай жағдайларда дәрігерлер пациентті бақылауға алып, қажетті емдеу шараларын уақытылы жүргізе алады.
Жылжымалы медициналық кешеннің жұмысы профилактикалық тексерулердің қолжетімділігін арттырумен қатар, ауыл тұрғындары арасында денсаулыққа жауапкершілікпен қарау мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді.
Журналистердің денсаулығы — қоғам назарындағы маңызды мәселе
«Қызғылт қазан» науқаны аясында журналистер үшін ұйымдастырылған Ашық есік күнінің әлеуметтік маңызы ерекше.
Журналистика — үнемі қозғалысты, ақпарат іздеуді, адамдармен кездесуді және қоғамдық мәселелерге жедел әрекет етуді талап ететін мамандық. Күнделікті жұмыс қарқыны, уақыт тапшылығы және кәсіби жауапкершілік салдарынан БАҚ өкілдері кейде өз денсаулығына жеткілікті көңіл бөле бермейді.
Ал профилактикалық тексерулерден уақытылы өту кез келген мамандық иесі үшін маңызды.
Түркітілдес журналистер қоры мен Алматы аймақтық көпсалалы клиникасының бірлескен бастамасы осы мәселеге назар аударуға бағытталды.
Мұндай шаралардың тағы бір маңызды қыры — дәрігерлер мен журналистер арасындағы кәсіби байланысты нығайту.
Онкологиялық аурулар туралы қоғамда әлі де түрлі қорқыныш, жаңсақ пікір және сенімсіздік кездеседі. Кейбір адамдар қатерлі ісік диагнозын естуден қорқып, тексерілуге баруды кейінге қалдырады. Енді бірі аурудың алғашқы белгілерін елемейді немесе медициналық дәлелі жоқ емдеу тәсілдеріне жүгінеді.
Осындай жағдайда бұқаралық ақпарат құралдарының міндеті — қоғамға ғылыми негізделген, түсінікті және сенімді медициналық ақпарат жеткізу.
Дәрігерлермен тікелей кездесіп, профилактикалық тексерулердің маңызын түсінген журналистер бұл ақпаратты кең аудиторияға таратуға мүмкіндік алады.
Ерте диагностика — адам өміріне жасалған қамқорлық
Онкологиялық аурулармен күрестегі ең маңызды қағидалардың бірі — уақытты жоғалтпау.
Қатерлі ісіктің көптеген түрі бастапқы кезеңде айқын белгілерсіз дамуы мүмкін. Сондықтан адамның өзін жақсы сезінуі профилактикалық тексеруден бас тартуға негіз бола алмайды.
Сүт безі қатерлі ісігі мен жатыр мойны обырына қатысты медициналық тәжірибе ерте диагностиканың маңызын көрсетеді. Біріншісінде скрининг пен маммологиялық тексерулер ауруды ерте анықтауға көмектессе, екіншісінде HPV вакцинациясы, скрининг және қатерлі ісікке дейінгі өзгерістерді емдеу арқылы аурудың көптеген жағдайының алдын алуға болады.
Сонымен бірге қатерлі ісік диагнозы қойылған адамға тек медициналық көмек қана емес, отбасының, жақындарының және қоғамның қолдауы да қажет.
Аурумен күресіп жүрген әр адамның өмір жолы, сезімі мен тәжірибесі әртүрлі. Сондықтан онкологиялық көмек көрсетуде пациенттің жеке қажеттіліктерін ескеру, оның қадір-қасиетін құрметтеу және сапалы медициналық қызметке қолжетімділікті қамтамасыз ету маңызды.
Алматы аймақтық көпсалалы клиникасында өткен «Қызғылт қазан» науқаны осы маңызды мәселелерді тағы бір мәрте күн тәртібіне шығарды.
Денсаулыққа қамқорлық ауру пайда болған кезде емес, оның алдын алудан басталуы тиіс.
Өйткені уақытылы жасалған бір медициналық тексеру адамның өміріндегі ең маңызды шешімдердің біріне айналуы мүмкін.
Ал «Қызғылт қазан» науқанының басты үндеуі қарапайым: өз денсаулығыңызды бағалаңыз, ағзаңыздағы өзгерістерді елеусіз қалдырмаңыз және медициналық тексерілуді кейінге қалдырмаңыз.
Ерте анықтау — өмірді сақтауға жасалған маңызды қадам.
