Қазақстан Республикасының Конституциясындағы 16-бап адам құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың, құқықтық мемлекетті қалыптастырудың маңызды конституциялық негіздерінің бірі. Аталған баптың негізгі мақсаты – әрбір адамның заң мен сот алдында теңдігін қамтамасыз ету және кез келген нысандағы кемсітушілікке жол бермеу.
Баптың бірінші тармағында: «Заң мен сот алдында бәрі тең» деп көрсетілген. Бұл қағида құқықтық мемлекеттің басты белгілерінің бірі саналады. Оның мәні – адамның қоғамдағы әлеуметтік мәртебесіне, атқаратын қызметіне, материалдық жағдайына немесе билік құрылымдарындағы орнына қарамастан, заң талаптары баршаға бірдей қолданылуы тиіс. Яғни ешбір азамат заңнан жоғары тұрмауы керек, ал әрбір адамның сот алдында өз құқығын қорғауға мүмкіндігі тең болуы қажет.
Екінші тармақ осы теңдік қағидасының аясын кеңейте түседі. Онда Қазақстан азаматтарымен қатар, еліміздің аумағында тұратын немесе уақытша жүрген шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдардың да кемсітушіліктен қорғалатыны айқындалған. Атап айтқанда, адамның тегіне, әлеуметтік және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, діни көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне және өзге де белгілеріне байланысты құқықтарын шектеуге тыйым салынады.
Бұл норманың ерекше маңызы – қоғамдағы әртүрлі әлеуметтік, этностық және діни топтардың құқықтық тұрғыдан қорғалуына кепілдік беруінде. Сонымен қатар, ол азаматтардың өзара құрмет, төзімділік және тең мүмкіндік қағидаттары негізінде өмір сүруіне құқықтық негіз қалыптастырады.
Алайда конституциялық норманың қабылдануы ғана жеткіліксіз. Оның іс жүзінде орындалуы, мемлекеттік органдар мен сот жүйесінің әділдігі, азаматтардың құқықтық сауаттылығы және кемсітушілік фактілеріне дер кезінде құқықтық баға берілуі маңызды.
Конституцияның 16-бабы – әділетті қоғам құрудың негізгі құқықтық тетіктерінің бірі. Заң алдындағы теңдік пен кемсітушілікке жол бермеу қағидаттары қағаз жүзінде ғана емес, қоғамдық өмірде де нақты жүзеге асуы тиіс. Себебі құқықтық мемлекет әрбір адамның қадір-қасиеті қорғалып, оның ұлтына, тіліне, дініне немесе әлеуметтік жағдайына қарамастан, заң алдында тең мүмкіндіктерге ие болуымен сипатталады.
