Президент Жолдауы – ел дамуының алдағы кезеңіне арналған нақты міндеттер мен стратегиялық басымдықтарды айқындайтын маңызды саяси құжат.
Биыл еліміздің тәуелсіздігіне 35 жыл толуы және жаңа Конституцияның күшіне енуі аясында жарияланған бұл Жолдаудың саяси-экономикалық мәні ерекше. Мемлекет басшысы Қазақстанның жаңа тарихи кезеңдегі даму бағдарын айқындап, экономиканы жаңғырту, инфрақұрылымды дамыту, цифрлық трансформация, әлеуметтік саясатты жетілдіру және мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру бағыттарындағы міндеттерді белгіледі.
Жолдаудың негізгі идеясы – Қазақстанды әділетті, қуатты, таза әрі озық мемлекет ретінде қалыптастыру. Бұл мақсатқа қол жеткізу үшін экономикалық өсімнің сапасын арттыру, адами капиталды дамыту және мемлекеттік ресурстарды тиімді пайдалану қажеттігі баса айтылды.
Жолдаудағы басты бастамалардың бірі – 2027 жылды Жалпыұлттық ауқымды құрылыс жылы деп жариялау және «Халықтық құрылыс» бағдарламасын жүзеге асыру. Бұл бастаманың маңыздылығы құрылыс көлемін ұлғайтумен ғана шектелмейді. Ол экономиканың бірнеше саласына бірдей серпін беретін кешенді тетік ретінде қарастырылуы тиіс. Жол, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, білім беру, денсаулық сақтау, спорт және мәдениет нысандарын салу мен жаңғырту жаңа жұмыс орындарын ашуға, отандық өндірісті ынталандыруға және өңірлердің инвестициялық тартымдылығын арттыруға мүмкіндік береді. Мемлекет басшысы 2029 жылдың соңына дейін инфрақұрылымды жаңғыртуға Ұлттық қордан шамамен 5 триллион теңге бағыттау мәселесін көтерді. Бұл қаражаттың тиімді жұмсалуы, жобалардың нақты экономикалық және әлеуметтік қайтарым беруі ерекше бақылауда болуы қажет. Сараптамалық тұрғыдан алғанда, инфрақұрылымдық жобалардың нәтижелілігі салынған нысандардың санымен емес, олардың халықтың күнделікті өміріне әкелген нақты өзгерістерімен бағалануы керек. Мәселен, жаңа мектептің салынуы білім беру сапасын арттыруға, медициналық нысанның ашылуы медициналық көмектің қолжетімділігіне, ал жолдардың жаңаруы өңіраралық экономикалық байланысты күшейтуге қызмет етуі тиіс. Сондықтан алдағы кезеңдегі негізгі міндет – құрылыс жұмыстарын сапалы жүргізумен қатар, нысандарды ұзақ мерзімді пайдалану, кадрмен қамтамасыз ету және қажетті инфрақұрылымдық жүйелермен байланыстыру.
Президент Жолдауында экономиканың шикізаттық бағыттан біртіндеп арылып, өңдеуші өнеркәсіп пен жоғары қосылған құн қалыптастыратын өндірістерді дамыту қажеттігіне ерекше назар аударылды. Бұл ретте шағын және орта бизнестің рөлі айрықша. Кәсіпкерлік сектор экономикалық белсенділікті арттырып қана қоймай, жұмыспен қамту, бәсекелестікті дамыту және орта тапты қалыптастырудың маңызды негізі болып саналады. Мемлекет басшысы кәсіпкерлерге түсетін әкімшілік жүктемені азайту, инвестициялық ахуалды жақсарту, бизнесті тексеру жүйесін қайта қарау және шағын кәсіпорындардың мемлекеттік сатып алуға қатысу мүмкіндіктерін кеңейту жөнінде міндеттер қойды. Сонымен қатар жаңа Салық кодексіндегі түсініксіз және кәсіпкерлікке артық салмақ түсіретін нормаларды қайта қарау қажеттігі айтылды. Мұның бәрі бизнеске қолайлы жағдай қалыптастыруға бағытталған. Дегенмен, кәсіпкерлікті қолдау тек жеңілдіктер берумен шектелмеуі керек. Оның маңызды шарты – заң үстемдігі, тұрақты ережелер, әділ бәсекелестік және мемлекеттік органдардың ашық жұмысы.
Осы тұрғыдан алғанда, кәсіпкер үшін ең құнды ресурс – болжамды әрі тұрақты іскерлік орта. Мемлекеттік саясаттың тиімділігі де кәсіпкерлердің ұзақ мерзімді инвестициялық шешімдер қабылдауына қаншалықты мүмкіндік беретінімен өлшенеді.
Жолдаудың тағы бір маңызды бағыты – цифрлық технологиялар мен жасанды интеллектіні экономиканың барлық саласына енгізу. Қазіргі жаһандық бәсекелестік жағдайында технологиялық даму мемлекеттің экономикалық қуатын, халықаралық нарықтағы орнын және ұлттық қауіпсіздігін айқындайтын негізгі факторлардың біріне айналды. Президент цифрландыруды жекелеген мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру деңгейінде қалдырмай, толыққанды цифрлық экономика қалыптастыру міндетін қойды. Жасанды интеллектіні мемлекеттік басқаруда, ауыл шаруашылығында, өнеркәсіпте, логистикада және әлеуметтік қызмет көрсету салаларында қолдану еңбек өнімділігін арттыруға, шығындарды оңтайландыруға және басқарушылық шешімдердің сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Алайда цифрлық жаңғыру тек технология сатып алумен жүзеге аспайды. Ол үшін білікті мамандар, сапалы деректер, тұрақты цифрлық инфрақұрылым және ақпараттық қауіпсіздік жүйесі қажет. Сондықтан жасанды интеллект дәуіріндегі басты міндет – технологияны енгізумен қатар, оны тиімді пайдалана алатын адами капиталды қалыптастыру.
Экономиканың қарқынды дамуы энергетикалық ресурстарға деген сұранысты арттырады. Өнеркәсіптің өсуі, жаңа өндірістердің іске қосылуы, цифрлық инфрақұрылым мен деректер орталықтарының көбеюі электр энергиясына қажеттілікті одан әрі ұлғайтады. Осыған байланысты Мемлекет басшысы 2029 жылға қарай елде электр энергиясының тұрақты профицитіне қол жеткізу міндетін белгіледі. Бұл бағытта жаңа энергетикалық қуаттарды іске қосу, қолданыстағы электр станцияларын жаңғырту, электр желілерін дамыту және жаңартылатын энергия көздерінің әлеуетін пайдалану маңызды.
Атом энергетикасын дамыту мәселесі де ұзақ мерзімді энергетикалық қауіпсіздіктің құрамдас бөлігі ретінде қарастырылып отыр. Сараптамалық тұрғыдан алғанда, энергетикалық саясатта тек өндірілетін электр энергиясының көлемін арттыру жеткіліксіз. Сонымен бірге энергия көздерінің сенімділігі, тарифтік саясаттың теңгерімділігі, экологиялық талаптар және энергетикалық нысандардың қауіпсіздігі ескерілуі қажет.
Жолдауда әлеуметтік саланы дамыту мен азаматтардың әл-ауқатын жақсарту мәселелері де маңызды орын алды.
Президент 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ең төменгі жалақыны 110 мың теңгеге дейін көтеруді тапсырды. Бұл шешім 1,8 миллион азаматтың табысына оң әсер етуі мүмкін. Сонымен қатар алғашқы медициналық-санитарлық көмек мамандарының жалақысын 40 пайызға дейін арттыру, денсаулық сақтау инфрақұрылымын жаңғырту, балалар ауруханалары мен перинаталдық орталықтар салу мәселелері белгіленді. Білім беру саласында педагогтердің артық әкімшілік жүктемесін азайту, инклюзивті білім беруді дамыту және ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға қолайлы жағдай жасау міндеттері алға қойылды. Бұл бастамалардың барлығы әлеуметтік саясаттың басты өлшемі азаматтардың нақты өмір сапасы болуы керектігін көрсетеді. Әлеуметтік қолдау жүйесінде де атаулылық қағидатын күшейту маңызды. Мемлекеттік көмек шын мәнінде мұқтаж азаматтарға бағытталып, оның тиімділігі нақты нәтижелер арқылы бағалануы қажет.
Президент Жолдауының маңызды қырларының бірі – инфрақұрылымдық және экономикалық дамудың барлық өңірді қамтуы.
Қазақстанның тұрақты дамуы тек ірі қалалардың немесе республикалық маңызы бар орталықтардың экономикалық көрсеткіштерімен өлшенбеуі керек. Ауылдық аумақтардағы жол, ауызсу, газ, электр энергиясы, медициналық көмек және білім беру сапасы да мемлекеттік саясаттың нәтижесін көрсететін негізгі көрсеткіштер болып табылады.
Осы тұрғыдан алғанда, өңірлік даму саясаты жергілікті ерекшеліктер мен экономикалық әлеуетті ескеруге тиіс.
Мәселен, өнеркәсіптік әлеуеті жоғары өңірлерде өңдеуші өндірісті дамытуға, ауыл шаруашылығына маманданған аумақтарда агроөнеркәсіптік кешенді жаңғыртуға, ал көлік-логистикалық мүмкіндіктері бар өңірлерде транзиттік және сауда инфрақұрылымын жетілдіруге басымдық берген жөн.
Жергілікті атқарушы органдардың міндеті – республикалық бастамаларды өңірдің нақты қажеттіліктерімен ұштастырып, олардың орындалуын қамтамасыз ету.
Жолдауда мемлекеттік басқару жүйесін жаңғырту, мемлекеттік қызметшілердің кәсіби біліктілігін арттыру және олардың халық алдындағы жауапкершілігін күшейту мәселелері де қамтылды. Мемлекеттік аппарат заманауи экономиканың талаптарына бейімделіп, цифрлық технологияларды тиімді пайдалануы қажет. Бұл ретте бюрократиялық рәсімдерді қысқарту, мемлекеттік шешімдердің ашықтығын арттыру және бюджет қаражатының жұмсалуына бақылауды күшейту маңызды.
Мемлекеттік қызметшінің басты міндеті – халыққа адал қызмет ету. Сондықтан мемлекеттік басқарудың тиімділігі қабылданған құжаттардың немесе өткізілген іс-шаралардың санымен емес, азаматтар үшін қол жеткізілген нақты нәтижелермен бағалануы тиіс. Бұл – басқару мәдениетін өзгертуді талап ететін маңызды қағидат.
Жалпы алғанда, 2026 жылғы Президент Жолдауы Қазақстанның жаңа тарихи кезеңдегі даму басымдықтарын жүйелеген стратегиялық құжат. Онда инфрақұрылымды жаңғырту, экономиканы әртараптандыру, кәсіпкерлікті қолдау, энергетикалық қауіпсіздікті нығайту, жасанды интеллектіні енгізу, әлеуметтік саланы дамыту және мемлекеттік басқаруды жетілдіру мәселелері өзара сабақтастықта қарастырылған. Ендігі негізгі міндет – осы бастамаларды сапалы әрі уақтылы іске асыру. Үкіметтің, орталық мемлекеттік органдардың және жергілікті атқарушы органдардың жұмысы нақты индикаторлар мен нәтижелерге негізделуі керек.
2026 жылғы 3 қарашада Үкімет Жолдауды іске асыру жөніндегі 12 бағытты қамтитын 96 іс-шарадан тұратын жалпыұлттық іс-қимыл жоспарының жобасын мақұлдады. Бұл Жолдауда белгіленген міндеттердің практикалық кезеңге өткенін көрсетеді.
Сайып келгенде, Жолдаудың табысты жүзеге асуы жаңа өндірістердің ашылуынан, сапалы жолдар мен әлеуметтік нысандардың салынуынан, халық табысының өсуінен, кәсіпкерлікке қолайлы жағдай қалыптасуынан және мемлекеттік қызмет сапасының жақсаруынан көрінуі тиіс. Өйткені мемлекеттің басты байлығы – оның азаматтары. Ал кез келген реформаның түпкі мақсаты – халықтың тұрмыс сапасын арттырып, елдің болашағына деген сенімін нығайту.
Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның басты міндеті – стратегиялық мақсаттарды нақты іске айналдырып, тұрақты даму мен әділетті қоғамның берік негізін қалыптастыру.
Жариялауға арналған дереккөздер
Материалды әзірлеу кезінде мына ресми дереккөздер пайдаланылды:
