Мұғалімге гүл сыйлау дәстүрі: тыйым, түсіндіру және ата-ананың таңдауы
Жаңа оқу жылы қарсаңында ата-аналардың жыл сайынғы әдеттегі сұрағы тағы да күн тәртібіне шықты: 1 қыркүйекте мұғалімге гүл сыйлауға бола ма? Бір қарағанда, қарапайым ғана мәселе сияқты. Алайда биыл бұл сұрақ қоғамда қызу талқылауға ұласты. Себебі Оқу-ағарту министрлігі өкілдерінің алғашқы мәлімдемесі мен кейінгі түсіндірмесі арасында айырмашылық байқалды.
28 тамызда Оқу-ағарту бірінші вице-министрі Шынар Ақпарова мектеп қабырғасында мұғалімдерге гүл немесе басқа да сыйлық беруге жол берілмейтінін мәлімдеді. Министрлік осыған байланысты жергілікті атқарушы органдарға тиісті хат жолдағанын айтты.
Бұл ақпарат ата-аналар арасында да, гүл сататын кәсіпкерлер арасында да түрлі пікір туғызды. Өйткені ұстазға алғашқы қоңырау күні гүл ұсыну Қазақстан қоғамында бұрыннан қалыптасқан дәстүрдің бірі еді. Көпшілік үшін бұл қымбат сыйлық емес, баланың өз мұғаліміне деген құрметін білдіретін қарапайым ишара.
Алайда мәселенің екінші жағы да бар.
Бір гүл – бір міндетке айналмауы керек
Соңғы жылдары 1 қыркүйек қарсаңында ата-аналардың белгілі бір мөлшерде ақша жинап, мұғалімге гүл немесе сыйлық әзірлеуі кей ортада қалыпты жағдайға айналды. Мұндайда ерікті дәстүр біртіндеп міндетке ұқсап кетуі мүмкін.
Бір отбасы қымбат гүл алса, екіншісінің оған шамасы жетпеуі ықтимал. Бір ата-ана баласының мұғалімге құр қол баруын ыңғайсыз көрсе, енді бірі мұндай шығынды артық деп есептеуі мүмкін. Осы жерде «кім қанша жұмсады?» деген жасырын бәсеке де пайда болады.
Сондықтан министрліктің ата-аналарға гүл сатып алуды міндеттемеу, ақша жинауды ұйымдастырмау және мұндай бастаманы білім беру ұйымдарының өздері көтермеуі керек деген ұстанымының әлеуметтік астары бар. Гүл сыйлау ата-ананың қалтасына түсетін міндетті шығынға айналмауы тиіс.
Яғни мәселе гүлдің өзінде емес, оның міндетке айналуында.
Тыйым салынды ма, салынбады ма?
Қоғамдағы пікірталастың күшеюіне министрлік өкілдерінің әртүрлі уақытта айтқан түсіндірмелері де әсер етті.
Биыл 28 тамызда Шынар Ақпарова мектеп аумағында гүл мен басқа да сыйлықтарды беруге болмайтынын нақты айтты. Министрліктің бұл позициясы 1 қыркүйектегі мектеп ішіндегі жағдайға қатысты болған.
Ал кейін ведомствоның түсіндірмесінде мұғалімге гүл сыйлауға толық тыйым салынбағаны айтылды. Гүл сыйлау ұстазға деген құрметтің жақсы дәстүрі ретінде қала беретіні, бірақ оның ата-ана мен оқушы үшін міндет болмауы керектігі нақтыланды.
Осы екі мәлімдемені қатар қарасақ, негізгі мәселе – гүлдің құнына немесе оның бар-жоғына емес, мектеп қабырғасындағы міндетті сипатқа қатысты екенін аңғаруға болады.
Дегенмен дәл осы жерде қоғамға барынша анық түсіндіру қажет. Өйткені ата-ана үшін «мектепте беруге болмайды» деген сөз бен «гүл сыйлауға толық тыйым жоқ» деген ақпараттың айырмашылығы айтарлықтай.
Дәстүр мен міндеттің арасы
Ұстазға гүл ұсыну – қазақ қоғамына ғана тән құбылыс емес. Әлемнің көптеген елінде мұғалімге алғыс айту түрлі формада көрініс табады. Гүл де – сол алғыстың ең қарапайым белгілерінің бірі.
Оның үстіне мұғалім еңбегінің табиғаты ерекше. Ұстаз баланың бірнеше жылдық білім алуына ғана емес, оның мінезі мен дүниетанымының қалыптасуына да ықпал етеді. Сондықтан оқушының мұғаліміне «Рақмет!» деп гүл ұсынуының ешқандай әбестігі жоқ.
Бірақ ізгі ниет пен міндеттің арасына шекара қою керек.
Егер бала мұғаліміне бір тал гүл әкелсе – бұл ықылас. Ал ата-аналардан белгілі бір сомада ақша жинап, барлығына бірдей қымбат гүл алуды талап ету – мүлдем басқа мәселе.
Біріншісінде – баланың ниеті бар. Екіншісінде – әлеуметтік қысым болуы мүмкін.
Гүлдің бағасы емес, құрметтің мәні маңызды
Министрліктің кейінгі түсіндірмесіндегі ең маңызды тұстың бірі – гүлдің бағасы мен көлемінен бұрын оқушының ұстазға деген құрметі маңызды екені.
Бұл ойдың тәрбиелік мәні зор.
Баланың мұғалімге деген алғысын міндетті түрде қымбат гүлмен өлшеудің қажеті жоқ. Бір тал гүл, өз қолымен жасаған ашықхат, жылы сөз немесе оқу жылын жақсы ниетпен бастау – мұның бәрі құрметтің белгісі бола алады.
Тіпті кей жағдайда баланың «Ұстаз, жаңа оқу жылы құтты болсын!» деп шын көңілмен айтуының өзі жеткілікті.
Өйткені сыйлықтың құны адамның ниетін өлшемейді.
Ал гүл сатушылар ше?
Мәселенің тағы бір қыры – гүл бизнесі.
1 қыркүйек – гүл сататын кәсіпкерлер үшін маңызды күндердің бірі. Мектеп оқушыларының ұстаздарға гүл сыйлауы жыл сайын осы кезеңдегі сұранысты арттыратыны түсінікті. Сондықтан мектеп аумағында гүл сыйлауға қатысты шектеу туралы алғашқы мәлімдеме кәсіпкерлер арасында алаңдаушылық туғызды.
Алайда бұл жерде де нақты шекараны ажыратқан жөн. Мемлекеттік мектептің ата-аналарды жаппай гүл сатып алуға міндеттеуі бір басқа, жеке адамның өз еркімен гүл сатып алуы бір басқа.
Сондықтан қоғамға қажеті – тыйымның өзін ғана талқылау емес, оның нақты қалай қолданылатынын түсіндіру.
Ең бастысы – балаға қандай тәрбие береміз?
Бұл мәселенің түпкі мәні гүлде емес, тәрбиеде жатыр.
Егер бала ұстазын құрметтеуді гүлдің бағасымен байланыстырса, біз сыртқы форманы алдыңғы орынға шығарған боламыз. Ал егер ол мұғалімге алғыс айтудың мәнін түсінсе, сыйлықтың қандай болғаны екінші кезекке түседі.
Мектеп те, ата-ана да осыны балаға түсіндіруі керек.
Ұстазға құрмет көрсету – міндет емес, мәдениет. Ал мәдениет ақша жинаумен өлшенбейді.
Сондықтан биылғы даудың бізге берер сабағы да осында: гүл сыйлау дәстүрі сақталса да, ол ешқашан ата-анаға жүктелетін міндетке айналмауы керек.
Мұғалімге гүл сыйлағысы келген отбасы оны өз еркімен жасасын. Сыйлағысы келмеген отбасы өзін кінәлі сезінбесін. Ал мектеп бұл таңдауға араласпай, баланың білім алуына, ұстаздың өз кәсіби міндетін атқаруына жағдай жасауы тиіс.
Бір тал гүлдің қадірі оның бағасында емес. Оның қадірі – баланың оны қандай ниетпен ұсынғанында.
Ал ұстазға көрсетілетін ең үлкен құрмет – жаңа оқу жылында баланың білімге деген ынтасы, тәртібі және жақсы нәтижесі емес пе?
