10 тамыз – қазақтың ұлы ақыны, ойшылы, ағартушысы, композиторы Абай Құнанбайұлының туған күні. Биыл ұлы ойшылдың дүниеге келгеніне 181 жыл толып отыр.
Абайдың туған күні – күнтізбедегі атаулы даталардың бірі ғана емес. Бұл – ұлттың рухани мұрасына үңіліп, ұлы ойшылдың адам, қоғам, білім, ғылым және ел болашағы туралы ойларын қайта зерделейтін ерекше күн.
Абай Құнанбайұлы 1845 жылы 10 тамызда Шыңғыстау өңірінде дүниеге келді. Азан шақырып қойған аты – Ибраһим. Әжесі Зере еркелетіп «Абай» атап кеткен. Кейін осы есім қазақ халқының ғана емес, әлемдік әдебиет пен ой тарихының биік тұлғасын білдіретін ұлы есімге айналды.
Абайдың қалыптасуына шығыс әдебиеті, қазақтың ауыз әдебиеті, сондай-ақ орыс және Еуропа мәдениеті үлкен ықпал етті. Ол Семейдегі Ахмет-Риза медресесінде білім алып, орыс мектебінде де оқыды. Шығыс классиктерінің мұрасын меңгеріп қана қоймай, Пушкин, Лермонтов, Крылов секілді қаламгерлердің шығармаларын қазақ оқырманына жақындатты.
Абай шығармашылығының өзегінде адамды жетілдіру, білімге ұмтылу, еңбек ету, әділетті болу, елдің бірлігі мен мәдениетін көтеру идеялары жатыр. Ол қазақ қоғамындағы кемшіліктерді ашық сынап, халықты надандық пен жалқаулықтан арылып, ғылым мен білімге ұмтылуға шақырды.
Ақынның «Қара сөздері» – осы ойлардың терең философиялық арнаға тоғысқан бірегей мұрасы. 45 қара сөзінде Абай адам мінезі, тәрбие, иман, ғылым, еңбек, ұлттық мінез бен қоғам мәселелерін қозғайды. Оның адам болу туралы толғаныстары бүгінгі оқырман үшін де маңызын жоғалтқан жоқ.
Абай үшін білім – жеке адамның ғана жетістігі емес, тұтас ұлтты алға бастайтын күш. Сондықтан оның «Ғылым таппай мақтанба», «Интернатта оқып жүр», «Әсемпаз болма әрнеге» секілді шығармаларындағы ойлар қазіргі қоғам үшін де өзекті.
Ұлы ойшылдың мұрасы өлеңмен ғана шектелмейді. Абай – композитор әрі аудармашы. Оның әндері қазақ музыкасының алтын қорына енді. Ал орыс классиктерінен жасаған аудармалары қазақ әдебиетінің көркемдік көкжиегін кеңейтті.
Абай мұрасының өміршеңдігін оның шығармаларының әлемнің көптеген тілдеріне аударылуы да көрсетеді. 1995 жылы ақынның 150 жылдығы ЮНЕСКО аясында халықаралық деңгейде аталып өтті.
Абай – өткеннің ғана тұлғасы емес. Оның «толық адам», ғылым мен еңбек, ар мен әділет туралы ойлары бүгінгі қоғамға да бағыт-бағдар береді. Технология мен ақпарат дәуірінде өмір сүріп жатқан қазіргі ұрпақ үшін Абайдың адамдық қасиет, білім және жауапкершілік туралы өсиеттерінің мәні тіпті тереңдей түсті.
Абай туған күнінде ақынның өлеңдерін оқу, «Қара сөздеріне» қайта үңілу – ұлы мұраны құрметтеудің бір жолы. Ал Абайды шын түсіну – оның сөзін жаттап қана қою емес, айтқанын өмірде ұстануға ұмтылу.
Ұлы Абайдың мұрасы – ұлттың рухани қазынасы. Оның сөзі – уақыт өткен сайын қадірі арта түсетін өшпес аманат.
