Абай облысында мәдениет, тілдерді дамыту, архив ісі және тарихи-мәдени мұраны сақтау бағыттарында жүйелі жұмыстар атқарылуда. 2026 жылдың 9 айында сала бойынша бірқатар маңызды жобалар жүзеге асырылып, мәдени инфрақұрылымды жаңғырту, кітапхана қорларын толықтыру, ұлттық мұраны цифрландыру және мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту бағыттарында нақты нәтижелерге қол жеткізілді.
Бұл туралы Абай облысының мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының басшысы Жанжігіт Омархан брифинг барысында мәлімдеді.
Мәдениет нысандарының желісі кең
Бүгінде облыста мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі саласында 299 нысан жұмыс істейді. Оның ішінде 137 кітапхана, 132 клуб пен мәдениет үйі, 10 музей, 9 архив, сондай-ақ лингвистикалық орталық, театр, филармония және басқа да мәдени ұйымдар бар. Өңірдегі мәдени мекемелердің қызметі тұрғындардың мәдени қажеттіліктерін қамтамасыз етуге және шығармашылық әлеуетті дамытуға бағытталған. 2026 жылдың 9 айында облыстың 132 мәдениет үйі мен клубында 4 954 мәдени іс-шара ұйымдастырылды. Оларға 386 мыңнан астам адам қатысты. Сонымен қатар 468 үйірмеде 6 993 тұрғын тұрақты түрде шығармашылықпен айналысады. Өңірде «Халықтық» атағына ие 59 шығармашылық ұжым жұмыс істейді.
Театр мен филармония: көрерменге жаңа қойылымдар
Мәдениет және өнер ұйымдарының қызметінде де оң динамика байқалады.
Абай атындағы театрда есепті кезеңде 195 спектакль көрсетіліп, қойылымдарды 46 мыңнан астам көрермен тамашалады. Театр репертуары 8 жаңа премьерамен толықты. Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармонияда 111 концерт ұйымдастырылып, мәдени шараларға 21 мыңнан астам көрермен қатысты. Халық шығармашылығын қолдау мақсатында «Абай елі – өнер кеніші» облыстық байқауы өткізілді. Байқауға облыстың 10 ауданынан 2 мыңға жуық өнерпаз қатысты.
Ал «Алакөл алаулары-2026» мәдени-туристік фестивалінің концерттік бағдарламаларын 75 мың көрермен тамашалады. Бұл мәдени іс-шаралардың өңірдің туристік тартымдылығын арттырудағы рөлін де айқындайды.
Кітапхана ісін жаңғыртуға басымдық берілуде
Облыста кітапхана саласын жаңғырту және кітап қорларын толықтыру жұмыстары жалғасуда. Қазіргі таңда өңір кітапханаларының қорында 2 миллионнан астам кітап бар. Есепті кезеңде кітапханаларда 4 621 іс-шара ұйымдастырылып, оған 130 мыңнан астам адам қатысты. Саладағы негізгі жобалардың бірі – «Абай жолы» кітапханасы. Бес жылға жоспарланған жоба 2023 жылдан бері іске асырылып келеді. Оның мақсаты – Абай өңірінен шыққан қаламгерлер мен тарихи тұлғалардың әдеби және тарихи мұрасын қайта жаңғырту, кітапхана қорларын толықтыру және ұлттық әдебиетті кеңінен насихаттау. Жоба аясында 2023 жылы 16 атаудағы кітап 8 мың дана таралыммен жарық көрді. 2024 жылы 20 атаудағы кітап 10 мың дана таралыммен басылып шықты. Ал 2026 жылы 22 атаудағы кітапты жалпы 11 мың дана таралыммен шығару жоспарланған. Ауылдық кітапханаларды жаңғырту мақсатында «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының қолдауымен «Jana Klub» жобасы жүзеге асырылуда. Жоба бойынша 30 ауылдық кітапхананы екі кезеңде жаңарту жоспарланған. Бірінші кезеңге 15 кітапхана енгізіліп, жаңартылған алғашқы кітапхана Абай ауданының Қарауыл ауылында ашылды.
Сондай-ақ Абай атындағы облыстық әмбебап кітапхана сирек қорды сақтау жобасын іске асыру үшін АҚШ Елшілігінің қолдауымен 180 мың АҚШ доллары көлемінде грант иеленді. Жоба XVIII-XIX ғасырлардағы бірегей басылымдарды сақтау, реставрациялау және цифрландыруға бағытталған.
Музей қорлары цифрландырылуда
Музей саласында да тарихи құндылықтарды сақтау және цифрландыру жұмыстары жүргізілуде.
Қазіргі таңда облыстағы төрт облыстық және өңірлік музей қорында 178 мыңнан астам мәдени құндылық сақтаулы. Оның 43 мыңнан астамы цифрландырылған. 9 ай ішінде музейлерде 851 іс-шара ұйымдастырылып, оларды 76 мыңнан астам адам тамашалады. Цифрландыру жұмыстары архив саласында да жалғасып келеді. Облыста 9 мемлекеттік архив қызмет етеді. Есепті кезеңде архив қорлары 2 969 сақтау бірлігімен толықтырылып, 1 629 сақтау бірлігі цифрландырылды.
Архив мекемелері есепті кезеңде жеке және заңды тұлғаларға 10 513 мемлекеттік қызмет көрсетті.
Мемлекеттік тілдің қолданыс аясы кеңейіп келеді
Мемлекеттік тілдің қолданылу аясын кеңейту бағытында да жүйелі жұмыстар атқарылуда.
2026 жылдың 9 айында көрнекі ақпарат пен жарнамалардың тіл заңнамасына сәйкестігі бойынша 1 755 нысан қамтылды. Нәтижесінде 140-тан астам заң бұзушылық анықталып, олардың 91-і талапқа сәйкес ретке келтірілді.
Тіл курстарына да сұраныс жоғары. 2026 жылғы оқу жылының бірінші кезеңінде 1 211 тыңдаушы тіл курстарына қатысты. Оның ішінде 748 адам қазақ тілін меңгеруге ниет білдірсе, олардың 337-сі – өзге этнос өкілдері.
Мемлекеттік органдардың шығыс құжат айналымындағы мемлекеттік тілдің үлесі де артқан. 2025 жылы бұл көрсеткіш 95,7 пайызды құраса, 2026 жылы 97,2 пайызға жетіп, 1,5 пайыздық тармаққа өсті.
Тарихи-мәдени мұраны сақтау – басты міндеттердің бірі
Абай облысы тарихи-мәдени мұраға бай өңір ретінде ескерткіштерді сақтау және қалпына келтіру жұмыстарына ерекше мән беріп отыр.
Қазіргі таңда облыста Мемлекеттік тізілімге енгізілген 416 тарих және мәдениет ескерткіші бар. Тарихи нысандардың сақталуын қамтамасыз ету мақсатында ғылыми-реставрациялық жұмыстар жүргізілуде.
Мәдени мұраны сақтау ісінде архивтердегі құжаттарды цифрландыру, музей қорларын жүйелеу және сирек кітаптарды қалпына келтіру бағыттарының маңызы зор. Бұл жұмыстар тарихи құндылықтардың сақталуын қамтамасыз етіп қана қоймай, оларды болашақ ұрпақ үшін қолжетімді етуге мүмкіндік береді.
Ауылдық мәдениет нысандары жаңаруда
Мәдениет саласының материалдық-техникалық базасын нығайту мақсатында жаңа нысандардың құрылысы да жалғасуда.
Бесқарағай ауданындағы Беген, Ерназар және Глуховка ауылдарында үш мәдениет нысанының құрылысы жүргізіліп жатыр.
Биыл Үржар ауданының Жоғарғы Егінсу және Ақсуат ауданының Көкжыра ауылдарында әрқайсысы 100 орынға арналған жаңа ауылдық клубтар пайдалануға берілді.
Жаңа мәдениет нысандары ауыл тұрғындарының мәдени қызметтерге қолжетімділігін арттырып, шығармашылық үйірмелер мен қоғамдық іс-шараларды ұйымдастыруға қосымша мүмкіндік береді.
Сала дамуының басым бағыттары айқындалды
Алдағы кезеңде Абай облысының мәдениет саласында бірқатар басым міндеттерді іске асыру көзделіп отыр. Олардың қатарында мәдени қызметтердің сапасы мен қолжетімділігін арттыру, ауылдық мәдениет нысандарын жаңғырту, мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту, тарихи-мәдени мұраны сақтау және саланың материалдық-техникалық базасын кезең-кезеңімен нығайту бар.
Өңірде жүзеге асырылып жатқан жобалар мәдениет саласының инфрақұрылымын жетілдіруге ғана емес, тұрғындардың мәдени өмірге белсенді қатысуына, ұлттық құндылықтарды дәріптеуге және тарихи мұраны келер ұрпаққа жеткізуге бағытталған.
Абай облысы үшін бұл бағыттардың маңызы ерекше. Себебі мәдениет – өңірдің тарихи келбетін қалыптастыратын, ұлттық құндылықтарды сақтайтын және қоғамның рухани дамуына ықпал ететін негізгі салалардың бірі. Сондықтан алдағы кезеңдегі басты міндет – қол жеткізілген нәтижелерді орнықтырып, мәдени қызметтердің сапасын арттыру және оны облыстың барлық тұрғынына барынша қолжетімді ету.
Қажет болса, осы нұсқаны облыстық газетке арналған 5–6 мың таңбалық ықшам мақала немесе сайтқа жариялауға арналған тақырып, лид және қысқа абзацтармен берілетін жаңалық форматына да бейімдеуге болады.
